Podział majątku po rozwodzie – co wchodzi w skład majątku wspólnego?

Rozwód to nie tylko emocje i zmiana życiowej codzienności. To także bardzo konkretne pytania o pieniądze, mieszkanie, kredyty i oszczędności. Gdy w grę wchodzi podział majątku po rozwodzie, wiele osób dopiero wtedy uświadamia sobie, że nie wszystko, co na nich stoi, jest wyłącznie ich własnością

Warto więc uporządkować podstawy: co zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym wchodzi do majątku wspólnego małżonków, co pozostaje majątkiem osobistym, a gdzie najczęściej rodzą się spory.

Czym jest majątek wspólny małżonków

W Polsce zasadą jest tzw. ustawowa wspólność majątkowa. Powstaje ona z chwilą zawarcia małżeństwa, automatycznie, jeśli małżonkowie nie podpisali wcześniej intercyzy. Od tego momentu część ich składników majątkowych wpada do jednego worka – majątku wspólnego.

Do majątku wspólnego należą przede wszystkim:

• wynagrodzenie za pracę i inne dochody z działalności zarobkowej: pensja, premie, prowizje, dochody z umów zlecenia i o dzieło, przychody z jednoosobowej działalności gospodarczej,

• dochody z majątku wspólnego i osobistego: np. czynsz z wynajmu mieszkania należącego tylko do jednego małżonka co do zasady zasila majątek wspólny,

• środki zgromadzone na rachunkach bankowych małżonków: zarówno na wspólnych, jak i indywidualnych kontach, jeśli pochodzą z dochodów uzyskiwanych w trakcie małżeństwa,

• środki na rachunkach emerytalnych i w PPK, PPE czy IKE: nabyte w czasie trwania wspólności.

Nie ma znaczenia, które z małżonków faktycznie zarabia więcej ani na kogo formalnie założono konto czy kupiono rzecz. Liczy się źródło i czas nabycia – jeśli składnik majątku został nabyty w trakcie trwania małżeństwa z bieżących dochodów, w zasadzie trafia do majątku wspólnego.

Wspólność majątkowa to współwłasność łączna

Majątek wspólny małżonków ma szczególny charakter – to tzw. współwłasność łączna. Oznacza to, że w trakcie trwania małżeństwa:

• nie da się określić udziału procentowego każdego z małżonków,

• żadne z nich nie może swobodnie rozporządzać swoją częścią majątku wspólnego,

• co do ważniejszych czynności (np. sprzedaż mieszkania) wymagana jest zgoda drugiego małżonka.

Dopiero gdy wspólność ustaje – np. wskutek rozwodu, separacji lub podpisania intercyzy – współwłasność łączna przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych. Wówczas sąd albo sami małżonkowie mogą dokonać rozliczeń i podziału.

Co wchodzi w skład majątku wspólnego w praktyce

Przepisy to jedno, a codzienne życie – drugie. Dobrze więc zobaczyć, jak katalog majątku wspólnego wygląda na konkretnych przykładach.

Wynagrodzenie, premie, nagrody

Wynagrodzenie za pracę, premie roczne, nagrody uznaniowe, prowizje czy dodatki – jeśli zostały wypłacone w trakcie trwania małżeństwa – co do zasady wchodzą do majątku wspólnego. Nie ma przy tym znaczenia:

• że pracuje tylko jedno z małżonków,

• że pensja wpływa na indywidualne konto,

• że drugie z małżonków zajmuje się domem i dziećmi.

Wspólność majątkowa widzi te dochody jako wspólne, ponieważ zostały osiągnięte w czasie małżeństwa.

Nieruchomości i ruchomości

Do majątku wspólnego zalicza się w szczególności:

• mieszkania i domy nabyte w trakcie małżeństwa (np. kupione na kredyt, otrzymane w rozliczeniu),

• działki budowlane i rekreacyjne,

• samochody, motocykle, sprzęt rolniczy,

• wartościowe ruchomości: meble, sprzęt RTV i AGD, sprzęt komputerowy, biżuteria kupiona z bieżących dochodów.

Jeśli więc małżonkowie kupili mieszkanie po ślubie, nawet gdy w akcie notarialnym widnieje tylko jedno nazwisko, prawo traktuje nieruchomość jako składnik majątku wspólnego, o ile nie zachodzi wyjątek (np. zakup z darowizny stanowiącej majątek osobisty).

Środki na rachunkach bankowych i lokatach

Częstym źródłem zaskoczenia jest odkrycie, że:

• środki na indywidualnym rachunku bankowym małżonka,

• lokaty terminowe założone tylko na jedno nazwisko,

• środki na kontach oszczędnościowych

mogą wchodzić do majątku wspólnego, jeśli pochodzą z dochodów z okresu trwania wspólności. Nazwa właściciela na umowie z bankiem nie przesądza jeszcze, że pieniądze są tylko jego.

Podobnie traktuje się zgromadzone środki w pracowniczych planach kapitałowych czy na indywidualnych kontach emerytalnych, o ile zostały nabyte w trakcie małżeństwa.

Działalność gospodarcza i udziały w spółkach

Szczególne znaczenie dla wielu małżeństw ma sytuacja, w której jedno z małżonków prowadzi firmę. Sąd Najwyższy przyjmuje, że:

• przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników majątkowych może wchodzić do majątku wspólnego,

• do majątku wspólnego należą m.in. maszyny, urządzenia, towary, wierzytelności, środki na firmowym rachunku, nabyte w czasie małżeństwa,

• udziały lub akcje w spółkach kapitałowych nabyte w trakcie trwania wspólności także co do zasady wchodzą do majątku wspólnego.

Nie oznacza to jednak, że po rozwodzie były małżonek automatycznie staje się wspólnikiem w spółce albo współwłaścicielem firmy. Z reguły ma prawo do rozliczenia wartości udziału w majątku wspólnym, który obejmuje przedsiębiorstwo, a nie do bezpośredniego ingerowania w jej prowadzenie. W praktyce oznacza to konieczność ustalenia wartości firmy (często z pomocą biegłego) i rozliczenia się z byłym małżonkiem w pieniądzu lub poprzez przyznanie mu innych składników majątku.

Świadomość, co faktycznie wchodzi do majątku wspólnego, ma ogromne znaczenie jeszcze przed rozwodem – pozwala lepiej planować decyzje finansowe, unikać nieporozumień i zabezpieczyć interesy obu stron. Gdy dojdzie już do rozstania, jasne rozróżnienie między majątkiem wspólnym a osobistym ułatwia negocjacje i przyspiesza postępowanie sądowe. W sytuacjach bardziej skomplikowanych – przy firmach, dużych nieruchomościach czy znacznych oszczędnościach – warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który pomoże przeprowadzić podział majątku po rozwodzie w sposób możliwie sprawiedliwy i zgodny z przepisami.

Artykuł sponsorowany